مصوبه «سند راهبردي علوم وفناوري‌هاي شناختي» كه در جلسه 699 مورخ 3/8/90 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است، به شرح ذيل براي اجرا ابلاغ مي‌شود:

ماده 1- مقدمه

علوم شناختی به مطالعه کارکردهای شناختی ذهن و مغز  و توسعه فناوری‌های برگرفته از این دانش نو می‌پردازد و بدین لحاظ دانشی نو، پویا و آینده‌ساز است که امید می‌رود در تعامل با سایر دانشهای نو و فناوری‌های همگرا چون زیست فناوری، فناوری نانو و فناوری اطلاعات به ارتقای کیفیت زندگی بشر، رفع کاستی‌های ناشی از آسیب‌های مغزی، تولید سامانه های هوشمند و استفاده بهینه از ذهن و قوای فکری انسان بینجامد. بدین لحاظ ضرورت دارد علوم و فناوری‌های شناختی که در سند نقشه جامع علمی کشور جزو اولویت‌های الف ذکر شده است، در کشورمان توسعه یابد.

ماده 2- مبانی نظری و فلسفی

در طول تاریخ، مکاتب نظری و فلسفی متنوعی در باب شناخت و رابطه ذهن و مغز ظهور کرده‌اند. اما در دهه های اخیر به دلیل پیشرفت علوم رایانه، علوم اعصاب و ظهور علوم شناختی پرسش‌های جدیدی مطرح شده است که در رشته جدیدی به نام فلسفه ذهن مورد بررسی قرار می گیرند. گرچه عده‌ای از فلاسفه ذهن، مادی انگارند، ولی عده دیگری از فلاسفه معتقدند که شناخت انسان نمی‌تواند فرایندی مادی باشد.

بدین لحاظ ضروری است اندیشمندان اسلامی با بهره گیری از آموزه های دینی و معارف اسلامی درباب نفس، ذهن و معرفت که ذیلاً اصول آن بازگو می شود، مواجهه فعالی با مباحث جدید مطرح در زمینه ذهن و رابطه آن با مغز داشته باشند تا بتوانند تحولی را در مبانی فلسفی علوم شناختی رقم بزنند و خلاقانه به توسعه این دانش کمک کرده، گفتگوی سازنده ای را‌ بین شرق و غرب در باب ذهن و شناخت بنیان نهند.   

          اصول نگرش اسلامی نسبت به نفس، ذهن و معرفت به شرح زیر است:

1. 1.      باور به وجود خداوند به عنوان خالق انسان و افاضه كننده معرفت


2. 2.      اذعان به وجود نفس و تجرد آن و پذيرش تجرد علم و معرفت


3. 3.      باور به فطرت الهی انسان


4. 4.      اتخاذ موضع معرفت شناختي واقع گرایانه (رئاليستي) در تحليل ماهيت شناخت


5. 5.      عدم انحصار شناخت انسان به عالم حس و امكان شناخت مراتب وجود و عوالم ديگر


6. 6.       اجتناب از رويكردهاي تحويل‌گرايانه و صرفاً مادی انگارانه (فيزيكاليستي) در تبيين شناخت و ذهن و باور به بطون و مراتب متعدد براي وجود انسان


7. 7.      پرهيز از انحصار روش‌شناسي علم در روش تجربي


8. 8.      توجه به شمول آموزه‌هاي وحياني و انديشه‌هاي عقلي محض


9. 9.      حكيمانه و هدفمند دانستن خلقت انسان و نظام معرفتي وي و انكار هرگونه تصادف و خلل در نقشه وجود آدمي

10.  پذيرش نظام عليت و عدم انحصار آن به علت و معلولهاي مادي

11.  عدم تحليل جبرباورانه يا تفويض‌گرايانه از انسان و قبول ديدگاه امر بين الامرين

ماده 3- مبانی ارزشی

سند علوم و فناوری‌های شناختی برگرفته از اسناد بالادستی آن یعنی چشم انداز 1404 و نقشه جامع علمي کشور است و لذا مبانی و ارزش‌های آن اسناد بر این سند نیز حاکم اند، ولی به طور خاص می‌توان بر موارد ارزشی زیر نیز تأکید نمود:

1. 1.      حاکمیت جهان بینی توحیدی اسلام در توسعه، ترویج و تحول علوم و فناوري‌هاي شناختي


2. 2.      پرهيز از هرگونه مواجهه تقليل‌گرايانه با انسان و ابعاد وجودي او


3. 3.      رعایت کرامت انسان، ضوابط اخلاقي و فقه اسلامی در مواجهه با انسان و آزمايش‌هاي مربوطه


4. 4.      هدفمندی علوم و فناوری‌های شناختی و هماهنگی آن با سلامت معنوی، جسمانی و روانی انسان


5. 5.      تقدم مصالح عمومی بر منافع فردی و گروهی در توسعه علوم و فناوری‌های شناختی


6. 6.      رعایت عدالت در پرورش استعدادها در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی


7. 7.      تقویت خلاقیت، نوآوری، آزاد اندیشی و خطر پذیری در توسعه علوم و فناوری‌های شناختی و ابعاد کاربردی آن


8. 8.      توجه به ارزشمندی ذاتی علم و عالم و آفرینش‌های فکری و علمی در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی

ماده 4- چشم انداز

توسعه دانش و معرفت در زمینه علوم شناختی و فناوری‌های مربوط به آن بر اساس مبانی اسلامی برای شناخت و تعالی انسان، اقتدار ملی، تولید ثروت و رفاه اجتماعی، کسب جایگاه مناسب در جامعه جهانی به عنوان کشوری پیشرو، مرجع و تأثیرگذار، مولد و الهام بخش در تولید علوم و فناوری‌های شناختی و احراز رتبه اول در بین کشورهای اسلامی و کشورهای منطقه بر اساس اهداف علمی و فناوري سند چشم‌ انداز 1404و نقشه جامع علمی کشور .

ماده 5- اهداف

1. 1.      تولید و توسعه نظریه های علمی در باب کارکردهای ذهن و چگونگی شناخت و رابطه آن با مغز در حوزه علوم شناختی بر اساس مبانی انسان شناسی اسلام در زمینه ماهیت نفس، ذهن و کارکردهای آن


2. 2.      تولید و توسعه علوم پایه در زمینه مطالعات مغز و کارکردهای شناختي


3. 3.      دستیابی و توسعه روش‌های پرورش و تقویت توانمندی‌ها و کارکردهای شناختی


4. 4.      بهره‌برداری و توسعه فناوری‌ها و ابزارهای واسط مغز و رایانه و انسان و ماشین


5. 5.      دستیابی و توسعه روش‌های درمان نابهنجاری‌های روانی و اصلاح کاستی‌های شناختی


6. 6.      دستیابی و توسعه سامانه‌هاي مصنوعي الهام گرفته از سامانه‌هاي شناختي و مغز


7. 7.      کسب رتبه اول منطقه‌ای و مرجعیت علمی در عرصه علوم و فناوری‌های شناختی


8. 1.      انجام پژوهش‌های بین رشته ای و مطالعات مشترک دانشگاهی و حوزوی در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی


9. 2.      تربیت نیروی انسانی لازم برای پژوهش و آموزش علوم و فناوری‌های شناختی


10. 3.      نظریه پردازی در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی به ویژه فلسفه ذهن


11. 4.      حمایت از مراکز پژوهشی، آموزشی و فناوری ویژه در زمینه علوم شناختی


12. 5.      تقویت همکاری‌ها و تعاملات بین‌المللی در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی


13. 6.      افزایش تولیدات علمی و فناوری شناختی به منظور تثبیت موقعیت علمی کشور


14. 1.      حمایت از تأسیس مراکز پژوهشی، آموزشی و فناوری ویژه و پشتیبانی از راه‌اندازی دوره­های جدید دکتری و پسا دکتری در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی با رویکرد اسلامی در دانشگاه‌های واجد شرایط کشور با هماهنگی وزارتین علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي.


15. 2.      پشتیبانی مالي از انجام مطالعات بین‌رشته­ای در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی در مؤسسات و مراكز دانشگاهي و حوزوي موجود بر اساس معیارهای مصوب پیشرفت علمی.


16. 3.      حمایت از تأسیس آزمایشگاه‌های مطالعه مغز و تصویر برداری عصبی در سطح ملی به منظور توسعه تحقیقات علوم شناختی، با هماهنگی دستگاه‌های مسئول ذیربط.


17. 4.      حمایت از ایجاد شبکه آزمایشگاه­های علوم و فناوری های شناختی، با هماهنگی دستگاه­های مسئول ذیربط


18. 5.      حمایت از تأسیس آزمایشگاه‌های حیوانی و انسانی علوم شناختی و تربیت نیروی انسانی متخصص برای انجام تحقیقات مجاز حیوانی و انسانی، با هماهنگی دستگاه های مسئول ذیربط.


19. 6.      تشکیل شبکه مجازی ارتباطی و بانک اطلاعات علمی میان مراکز دولتی و غیردولتی پژوهشی، آموزشی و فناوری و آزمایشگاه‌های علوم و فناوری‌های شناختی.


20. 7.      حمایت از مراکز رشد و توسعه فناوری،شرکت­های دانش بنیان، کانون‌های تفکر، انجمن‌های علمی، برگزاری همایش‌های ملی و بین المللی در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی.


21. 8.      حمایت از افزایش هدفمند تعداد پژوهشگران و تشویق طلاب و دانشجویان نخبه تحصیلات تکمیلی رشته های ذیربط به ادامه تحصیل در علوم و فناوری‌های شناختی.


22. 9.      حمایت از اساتید صاحب نظر و مسلط بر مبانی اسلامی در عرصه های علوم شناختی به ویژه فلسفه ذهن در مراکز حوزوی و دانشگاهی

ماده 6- راهبردها

ماده 7- اقدامات

10.  ترغیب مراکز حوزوی و دانشگاهی به پژوهش در عرصه‌های فلسفی و دینی مربوط با علوم شناختی و برقراری گفتگو با اندیشمندان و صاحب‌نظران سایر کشورها به منظور معرفی و ترویج نظریه های برگرفته از معارف اسلامی.

11.  بسترسازی برای همکاری محققان ایرانی مقیم خارج از کشور و محققان خارجی با مؤسسات داخلی در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی.

12.  حمایت از انتشار مقالات در مجلات معتبر علمی بین‌المللی، تأسیس مجلات معتبر علمی، حضور در مجامع علمی جهانی و بازاریابی برای تولیدات فناوری شناختی به منظور تحقق مرجعیت کشور در حوزه علوم و فناور‌ي‌های شناختی.

13.  حمایت از برقراری ارتباط با دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی مهم منطقه و جهان اسلام و دانشگاه‌های پیشتاز در علوم و فناوری‌های شناختی در سایر نقاط دنیا به منظور آشنایی با فعالیت‌های آنها در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی و معرفی توانمندی‌های ایران در اين زمينه و انجام طرح‌های تحقیقاتی مشترک. 

14.  حمایت از تدوین متون آموزشی سازگار با مبانی اسلامی و به‌دور از نگرش مادی انگارانه در زمینه علوم و فناوری‌های شناختی.

15.  حمایت هدفمند از سرمایه گذاری بخش غیردولتی برای تحقيقاتِ بنیادین، کاربردی و توسعه‌ای در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی.   

16.  ترغیب سازمان‌ها و مؤسسات آموزشی، تربیتی، درمانی، رسانه‌ای، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و دفاعی برای اخذ مشورت از محققان داراي ‌صلاحیت در علوم وفناوری‌های ‌شناختی و استفاده از دستاوردهای آنها.

17.  فرهنگ سازی و ترویج علوم و فناوری های شناختی و معرفی دستاوردهای آن.

تبصره: اقداماتی که نیاز به دریافت مجوز از سایر دستگاه‌های ذیربط دارند، با هماهنگی دستگاه‌های مربوطه انجام مي‌شوند.

ماده 8- وظایف و ساختار اجرایی

به منظور ايجاد هماهنگي در سطح ملي براي اجراي اين سند، ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی به شرح ذيل تشكيل مي‌شود:

1. 1.   ستاد، مرجع اصلی تصمیم‌گیری و راهبری اجرایی در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی است که به تدوین برنامه‌های اجرایی در چارچوب نقشه جامع علمی کشور و سیاست‌های کلان شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و اسناد بالادستی کشور می پردازد.


2. 2.   ستاد، وظیفۀ حمایت، هدایت و هماهنگی مؤسسات دولتی و غیر دولتی که در زمینه علوم‌ و فناوری‌های شناختی مورد پشتیبانی مادی و معنوی قرار می­گیرند را بر عهده دارد.


3. 3.      ستاد، وظیفه تدوین نقشه راه توسعه علوم و فناوری­های شناختی و اولویت بندی در این حوزه را بر عهده دارد.


4. 4.   ستاد، مراحل و شاخص‌های کمی اجرای راهبردها و اقدامات توسعه علوم و فناوری‌های شناختی برای دستیابی به اهداف سند را در قالب بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت (سه سال)، میان مدت (هشت سال) و بلندمدت (تا افق سند چشم‌انداز 1404)، ظرف 6 ماه تنظیم و به تصویب خواهد رساند.


5. 5.   ستاد، قوانینی را که برای توسعۀ علوم و فناوری­های شناختی در سطح ملی مورد نیاز است، به منظور تصویب به مراجع  ذیربط پیشنهاد می­دهد.


6. 6.   ستاد، بودجۀ سالانه مورد نیاز برای توسعۀ علوم و فناوری­های شناختی در کشور را با هماهنگی ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به دولت پیشنهاد می­نماید.


7. 7.   دولت موظف است اعتبارات لازم را جهت امور اجرایی و حمایتی ستاد، در بودجه سالانه كشور پیش‌بینی و در اختیار ستاد قرار دهد.


8. 8.   اعضای ستاد عبارتند از: معاون علمی و فناوری رئیس جمهور، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزیر آموزش و پرورش، وزير دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و یا نمایندگان آنها، نماینده ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی كشور، نماینده مرکز مدیریت حوزه علمیه، رئیس مرکز همکاری‌های فناوری و نوآوری ریاست‌جمهوری، رئیس جهاد دانشگاهی، دبیر ستاد و 7 تن از خبرگان دانشگاهی و حوزوی در زیرشاخه­های مختلف علوم و فناوری‌های شناختی که به پیشنهاد دبیر ستاد و حکم رئیس ستاد منصوب مي‌شوند.


9. 9.      ریاست ستاد با معاون علمي و فناوري رئیس جمهور است. دبیر ستاد با حکم رئیس ستاد منصوب می‌شود.

10.  وظایف دبیرخانه به منظور اجرای این سند در اولین جلسه ستاد بررسی و به تصویب خواهد رسید.

ماده 9- رصد و پایش وضعیت علوم و فناوری‌های شناختی در کشور و به روز رسانی سند

1. 1.      وظیفه رصد و پایش توسعۀ علوم و فناوری‌های شناختی در کشور و رصد موقعیت کشور در عرصه بین‌الملل بر اساس شاخص­ها و اهداف میانی بر عهده ستاد می‌باشد و ستاد موظف است سالانه گزارش وضعیت کشور و جایگاه آن را در زمینۀ علوم و فناوری­های شناختی در سطح  بین‌المللی تهیه و به شورای عالی انقلاب فرهنگی و سایر مراجع قانونی و ذیربط ارائه نمايد.


2. 2.      ستاد همچنین وظیفه دارد در صورت ضرورت اقدامات لازم را برای اصلاح یا به روزرسانی این سند، در قالب پیشنهادهايي جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه نماید.

ماده 10- اين مصوبه مشتمل بر 10 ماده و يك تبصره در جلسه 699 مورخ3/8/90
شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد.